GAZİ KOŞUSUNUN ARDINDAN
2025 Yılı Gazi Koşusu buruk bir tat bırakarak geride kaldı. Seyirci ve hasılat rekoru kırıldı. Yedi yıl üstüste bu yarışı kazanarak kırılması güç bir rekora imza atan Ahmet Çelik bir yıl aradan sonra bu sene de fotofinişi önde geçerek 100’üncü yıla bir kala hanesine 8 Gazi Koşusu birinciliğini yazdırmış oldu.
Ancak bu yılki Gazi sonucu At Sahipleri tarafından protesto edildiği gibi seyirciler tarafından da protesto edildi. Seremonide yükselen tepkiler yayıncı tarafından kısılarak sansürlenmek zorunda kalındı. Ben “ Sporcunun zeki çevik ve ahlaklısını severim” sözünün sahibi Gazi Mustafa Kemal Atatürk adına tertiplenen koşunun ergonomisinde yaşanan bu tatsızlık sosyal medyaya da taşındı ve çoğunluğu eleştiri yönünde olmak üzere herkes fikrini beyan etti.
Her zaman olduğu gibi sosyal medyada fikrini beyan eden seyirci/yarış sever/müşterek bahse iştirak edenler sitemlerini ve öfkelerini TJK’ya yönelttiler. Peki, bu öfkelerinde haklılar mı ve doğru yöne mi yönelttiler, mevzuat bağlamında bunu izah etmeye çalışalım.
Öncelikle 6132 Sayılı At Yarışları Hakkında Kanun uyarınca, Türkiye sınırları içerisinde at yarışları düzenlemeye, yurt içinde ve yurt dışında düzenlenen yarışlar üzerine yurt içinden ve yurt dışından müşterek bahis kabul etmeye Tarım ve Köyişleri Bakanlığı yetkilidir.
Kanun, “Yarışların şartlarına, tertip, icra ve inzibatına, hipodrom ve yarış yerlerinin tanzim ve idaresine, yarış programları, ikramiyeler veya müşterek bahislere dair teknik, idarî, malî ve inzibatî hususlara, Yüksek Komiserler Kurulunun teşekkül sureti, görev ve yetkilerine, görevlendirilecek kişilere ……..disiplin cezalarının hangi hâllerde hangi merciler tarafından verileceğine,……… Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir” hükmünü amirdir.
Yüksek Komiserler Kurulu, Yarış Komiserler Kurulu ve yarış hizmetleri ile ilgili diğer görevlilerin görev ve yetkileri, yarışların yapılmasıyla ilgili genel hükümler Yönetmelikle düzenlenmiştir.
Yüksek Komiserler Kurulu Bakan tarafından atanmaktadır. Her yarış sezonu için yarış komiserlerini, yarış komiser yardımcılarını, teknik müşavirleri, handikaperleri ve yarış hizmetleriyle ilgili diğer resmi görevlileri görevlendirmek ve bunlara verilecek ücretleri tespit etmek Yüksek Komiserler Kurulunun görevlerindendir.
Sıklıkla kararları eleştirilen Yarış Komiserler Kurulu ise üç kişiden oluşmakta ve bu üyelerden biri yarış komiserlik belgesi olan, Yüklenicinin yani TJK’nın önerdiği üç aday arasından seçilmektedir. Yarış Komiserler Kurulunda kararlar çoğunlukla verilir.
Yarış usul ve esaslarına ve yarış dürüstlüğüne uygun olarak yarışların yapılmasını temin etmek, Yarışlarla ilgili kararları, yarış yerlerinde ilan etmek ve kesinleşen koşu neticelerini Yükleniciye bildirmek, Koşu neticelerini onaylamak, gerektiğinde derece değişikliği yapmak,
Koşularda 6132 sayılı Kanuna ve bu Yönetmelik hükümlerine aykırı durum tespit edildiği takdirde, şikâyet ve itiraz edilmemiş olsa bile resen müdahale etmek ve gerekli tedbirleri almak Yarış Komiserler Kurulunun görevlerindendir.
Yarış Komiserler Kurulunun bazı kararlarına karşı Yüksek Komiserler Kuruluna itiraz mümkün ise de Kurulun koşu neticelerini onaylamak gerektiğinde derece değişikliği yapmak şeklindeki kararına itiraz yolu yönetmelikle kapatılmış ve bu kararın kesin olduğu emredilmiştir.
Yönetmelikte, Koşulara yönelik şikâyet ve itirazların, o koşuya katılan atların sahipleri, at sahibi vekilleri, antrenörleri, antrenör yardımcıları veya binicileri tarafından yapılabileceği, Binici tarafından koşuda yarış dürüstlüğünü ihlal edecek herhangi bir harekette bulunulduğuna, Bir atın koşu esnasında ÇARPMAK, SIKIŞTIRMAK veya ÖNÜNÜ KESMEK suretiyle DİĞER AT VEYA ATLARIN KOŞUYU KAZANMA İMKÂNLARINI ENGELLEDİĞİNE, dair şikâyet ve itirazların, koşunun bitmesinden itibaren beş dakika içinde yapılması gerektiği emredilmiştir.
Yönetmeliğin İdari Yaptırımlar kısmında Koşuların icrası sırasında Bir at veya binicinin koşu sırasında rakiplerinin performanslarını olumsuz etkileyecek şekilde fiil ve eylemde bulunduklarının, Yarış Komiserler Kurulunca tespit edilmesi halinde eylemin ağırlık derecesine ve sonucuna göre atın varsa ekürisinin de derece dışı bırakılacağı ya da faul yapılan at veya atlardan sonra derecelendirileceği, Atın binicisine ise eylemin ağırlık derecesine göre, …….. Lirası para cezası veya İdman yeri dışında yarışlarla ilgili her türlü yerlerden sanat icrasından on beş günden az olmamak üzere doksan güne kadar yasaklama cezası aşağıda yazılı cezalardan yalnızca biri veya ikisinin aynı anda verilebileceği düzenlenmiştir.
Konunun hukuki boyutunu bu şekilde açıkladıktan sonra gelelim Gazi Koşusunun değerlendirmesine. Şöyle ki;
Yarış Komiserler Kurulu tarafından onaylanarak kesinleştirilen koşu neticesine gerek bu koşuya iştirak etmiş sair at ilgilileri tarafından protesto çekilmesi gerekse protestonun reddedilerek koşu neticesinin onaylanmasını müteakip seyirci tarafından gösterilen tepki dikkate şayan olmuştur.
TJK, Yarışçılığın ne maksatla yapıldığına ilişkin “Mevzu bahis değil” şeklinde çok güzel bir slogan üretmiştir. Evet; Atların yarıştırılmasında mevzu bahis değil ise de yarışçılığın müşterek bahse iştirak edenlerden toplanan paralarla döndürüldüğü bir gerçektir.
Dolayısıyla devamlılığın sağlanması, tevzinin artması kısacası sistemi döndüren gelirlerin artırılması bakımından müşterek bahse iştirak edenlerin, iştirak ettikleri bahsin her türlü şek ve şüpheden uzak bir şekilde dürüstlükle icra edildiğine olan inancının sarsılmaması gerekmektedir. Alınan kararların yarışçılık kamuoyunu tatmin etmesinin yanında, kamuoyu denetimine açık bir şeffaflığın sergilenmesi de önem arz etmektedir.
Gazi koşusu bağlamında koşuya protesto çeken at ilgilileri ve neticeye bağlı olarak gerek yarışı canlı izleyen gerekse ekranları başında izleyen bahisçiler koşu neticesinin protesto sonucunda değişmesi gerektiğini ileri sürmektedirler.
Yukarıda arz edildiği üzere koşuda derece değişikliği eylemin ağırlık derecesine göre bir at ya da binicinin rakiplerinin performansının olumsuz etkileyecek fiil ve eylemde bulunmaları halinde yapılabilmektedir.
Öncelikle rakip atların performansını olumsuz etkileyecek bir fiil ve eylemin olması gerekmektedir. Kural koyucu bu eylemin varlığını yeterli görmemiş sübjektif bir değerlendirmeye yol açacak şekilde derece değişikliğine gidilmesinde eylemin ağırlık derecesine vurgu yapmıştır.
Rakip atların performansını olumsuz etkileyecek fiil ve eylemin hangi hareketler olacağını Yönetmeliğin, Koşulara yönelik şikâyet ve itirazlar başlığı altında yer verilen “Bir atın koşu esnasında ÇARPMAK, SIKIŞTIRMAK veya ÖNÜNÜ KESMEK” şeklinde eylemler olduğunu anlıyoruz. Bu fiil ve eylemleri işlemek suretiyle “DİĞER AT VEYA ATLARIN KOŞUYU KAZANMA İMKÂNLARINI ENGELLEMEK” eylemin amaç unsuru olarak karşımıza çıkıyor.
Yarış Komiserler Kurulunun Raporunu okuduğumuzda;
1-) 9 numaraya kayıtlı olarak koşan HANDSOME KING isimli atın antrenörü Emin KARATAŞ’ın; 6 numaralı atın jokeyinin kendi atını engellediğinden neticeyi protesto ettiği, yapılan protestonun Yarış Komiserler Kurulunca incelenmesi neticesinde protestonun reddine karar verilmiş olduğunu,
2-) 2 numaraya kayıtlı olarak koşan BELGRATHAN isimli atın antrenörü Ümit ARSLAN’ın; 6 numaralı atın jokeyinin kendi atını engellediğinden neticeyi protesto ettiği, yapılan protestonun Kurulca incelenmesi neticesinde reddine karar verildiği,
6 numaraya kayıtlı olarak koşan CUTHA isimli atın jokeyi Ahmet ÇELİK’in son düzlükte usulsüz kulvar değiştirerek yarış usul ve esaslarını ihlal ettiğinden dolayı 6132 sayılı At Yarışları Kanun ve buna dayanılarak çıkartılan At Yarışları Yönetmeliğinin 117. maddesinin 1. fıkrası (b-1) ve (c) bentleri uyarınca 10 (on) gün gün süreyle idman yeri dışında, tribün ve eklentileri dışında, yarışlarla ilgili yerlerde geçici sanat icra etmekten yasaklanması ve ayrıca 4243 TL para cezası ile cezalandırılmasına karar verildiğini anlıyoruz.
Yarış Komiserler Kurulunun işbu raporundan çıkan sonuç şudur ki, Kurul diğer atların ilgileri tarafından yapılan protestoları dikkate almamış ve reddetmiştir. Dolayısıyla, Yarış Komiserler Kurulu ya birinci ilan ettiği atın binicisinin diğer atların performansını olumsuz etkileyecek bir fiil veya eyleminin olmadığına kanaat getirmiş ya da eylemin ağırlık derecesini yeterli bulmamıştır.
Nitekim birinci gelen atın Jokeyi Ahmet ÇELİK hakkında ceza tayin ederken Yönetmeliğin Koşuların icrası ve idman ile ilgili cezalar başlıklı 122. Maddesinin 7. Fıkrasına göre değil, İlgililere verilecek gün ve para cezaları başlığını taşıyan 117. Maddesinin 1. Fıkrası “Mülkiyetinde veya ortaklığı altındaki atları yarışlarda koşturan at sahipleri ile bunların vekilleri, antrenör, antrenör yardımcısı, at sahibi antrenör ve atın jokey, apranti, amatör binici, seyisbaşı, seyis ve sair hizmetlileri gibi ilgilileri ve koşularda ve yarışlarda görevlendirilenlerden yarış usul ve esaslarına ve yarış dürüstlüğüne aykırı hareket eden, yarışların ve yarış yerlerinin ve yarışlarla ilgili yer ve tesislerin düzen ve disiplinini bozanlar hakkında, 6132 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde belirtilen aşağıdaki disiplin cezaları uygulanır: a) İhtar cezası. b) Para cezası: 1) Yarış usul ve esaslarına aykırı hareket eden, yarışlarla ilgili yer ve tesislerin düzen ve disiplinini bozanlara ikibindokuzyüzkırksekiz Türk Lirası. c) Yarışlarla ilgili her türlü yerlerden veya idman yeri dışında yarışlarla ilgili her türlü yerlerden geçici veya süresiz olarak sanat icrasından yasaklanması.” Hükümlerinden ceza tayini yoluna gidilmiştir.
Kısaca, Yarış Komiserler Kurulu binicinin eylemini öncelikle yarış dürüstlüğüne aykırı bir davranış olarak görmemiş binicinin DİĞER AT VEYA ATLARIN KOŞUYU KAZANMA İMKÂNLARINI ENGELLEYECEK ŞEKİLDE ÇARPMAK, SIKIŞTIRMAK VEYA ÖNÜNÜ KESMEK şeklinde tezahür eden bir eyleminin olmadığına kanaat getirmiştir.
Diğer at ilgilileri veya neticeyi sesli bir şekilde protesto eden yarış severler veya bahis severler aynı fiziki şartlarda bu yarışı izlediklerine göre birbirine bu kadar zıt bir kararın çıkmış olması olayın sübjektifliğinin ötesinde bir olguya bağlanabilir mi?
Bu hususu değerlendirirken gerek aynı hipodromda koşulmuş olan gerekse başka hipodromlarda koşulan yarışlarda benzer eylemler hakkında verilmiş olan Yarış Komiserler Kurulu Kararlarına bakmak faydalı olacaktır.
Binicilerin eylemleri sebebiyle değiştirilmesi gereken koşu sonuçlarının koşunun adı ya da ikramiyesinin yüksekliğinden etkilenmemesi gerekmektedir. İşte o zaman kararların sübjektiflikten uzak olduğu ve inandırıcı olduğu ortaya çıkar.
Bu konuda daha çok şey yazılabilir. Son bir düşünceyle sonlandıralım. Bütün bir sezon boyunca futbol maçlarında verilen hatalı kararlar tartışılır durur. Bunun önüne geçmek için malumunuz var sistemi getirilmiş ancak yine de tartışmaların önüne geçilememiştir. At yarışlarında verilen kararların istikrar kazanması, aynı eylemin aynı veya farklı hipodromlardaki Yarış Komiserler Kurullarınca farklı değerlendirmesinin önüne geçilebilmesi için ne yapılmalıdır?
Yazımızı bu soruyla bitirirken bir hususu da çok merak ettiğimi ifade edeyim. Malum Gazi koşusu neticesi itibariyle yargıya taşınmış olsaydı, siz de Mahkeme tarafından bilirkişi tayin edilmiş olsaydınız kanaatiniz ne olurdu? ÇARPMA, SIKIŞTIRMA veya ÖNÜNÜ KESME var mı, yok mu?
