Av. Tacettin Ayhan yazdı: “6132 sayılı yasa değişikliğine ilişkin düşünceler”
5 Nisan 2023 tarihli ve 32154 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 7442 sayılı Kanun ile At Yarışları Kanununun 1 ve 4 maddelerinde değişikliğe gidilmiş ve Kanuna eklenen Geçici 4 üncü madde ile Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce işlenmiş fiiller sebebiyle verilmiş olan disiplin cezaları ve hak mahrumiyeti cezaları bir defaya mahsus olmak üzere bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmıştır.
6132 sayılı At Yarışları Hakkında Kanunun 1. Maddesi “Türkiye sınırları içerisinde at yarışları düzenlemeye, yurt içinde ve yurt dışında düzenlenen yarışlar üzerine yurt içinden ve yurt dışından müşterek bahis kabul etmeye Tarım ve Köyişleri Bakanlığı yetkilidir.” Hükmünde iken yeni düzenlemeyle mahalli yarışlar dışında koşacak atların NİTELİK ve ŞARTLARINI belirlemeye Tarım ve Orman Bakanlığı yetkili kılınmıştır.
Bu düzenlemenin gerekçesine baktığımızda “Madde ile 6132 sayılı At Yarışları Kanununun 1 inci maddesine ilave edilecek fıkra ile mahalli olmayan koşulara katılacak olan safkan at ırklarının, bu ırklar arasında yapılacak yarış sayısının dağılımını, bu ırkların yetiştirme ve geldikleri soylarına bağlı olarak katılabilecekleri yarış çeşitlerini ve tiplerini, hangi hipodromlarda hangi safkan ırk, yetiştirme ve hangi soylardan gelen atların koşabileceğini belirlemek ve yıllık yarış programları ile ilan etme konusunda Tarım ve Orman Bakanlığı’nın yetkilendirilmesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır.
Bu düzenleme yıl içinde yapılacak Safkan Arap ve Safkan İngiliz atı yarış sayılarının belirlenmesi, hipodrom bazında hangi ırk, yetiştirme ve hangi soydan gelen atların koşabileceğini, soylarına bağlı olarak katılabilecekleri yarış çeşitlerini ve tiplerini belirlemek hususunda Bakanlığa geniş yetkiler vermektedir.
6132 sayılı Kanunun 4. Maddesinde yapılan değişiklikle;
1- Mülga yasada yer almayan Antrenör Yardımcılığı ünvanı ihdas edilmiştir.
2- Kanunda sayılan sıfatı taşıyanlara verilecek cezalara ilişkin olarak
c) Geçici veya süresiz sanat icrasından yasaklama fıkrasının alt bendi olarak;
1. Yarışlarla ilgili her türlü yerlerden geçici veya süresiz sanat icrasından yasaklama.
2. İdman yeri dışında yarışlarla ilgili her türlü yerlerden geçici veya süresiz sanat icrasından yasaklama şeklinde düzenleme yapılarak atla birinci derece ilgilenen antrenör ve seyis ile sair ilgililerin yasaya aykırı eylemleri sebebiyle ceza almış olsalar bile antrene ettikleri atın idmanlarını yaptırabilme olanağını elde etmiş olmaktadır.
Bu düzenlemeyle uzun süre atla birebir ilgilenen, atın karakterini bilen, atla ünsiyet kurmuş olan ilgililerin atın idmanlarını yaptırabilme imkanı tanınmış olmaktadır.
3-Doping ürünü olarak kabul edilen farklı yasaklı maddelerin atta yarattığı metabolik etki farklı olmasına karşın, 6132 sayılı yasanın değişiklikten önceki uygulamasında tüm yasaklı maddelere aynı ceza uygulanmakta idi. Değişiklikle kademeli bir cezalandırma yoluna gidilmiştir.
Yasadaki değişikliğin gerekçe kısmına bakıldığında “Dünyanın önde gelen yarışçılık ülkelerindeki doping kontrol kuralları ve cezai prosedürler, yasaklı maddeleri, medikal / tedavi amaçlı kullanılan yarış günü yasaklı maddeler ve tüm zamanlarda yasaklı olan diğer maddeler olmak üzere iki genel grupta ele almaktadır. Tedavi amaçlı kullanılıp yarış günü yasaklı olarak geçen maddelerin pozitif çıkması, söz konusu maddelerin tedavi sonrasında vücuttan atılma sürelerine bağlı olarak ortaya çıkmakta iken, diğeri yani tüm zamanlarda yasaklı olan maddeler ise direkt performans arttırma amacıyla kullanıldığı için uygulanan cezalar da bu doğrultuda farklılık göstermektedir. Tüm zamanlarda yasaklı olan herhangi bir maddenin doping kontrolünde pozitif çıkması durumunda uygulanan cezalar diğer tedavi amaçlı gruba göre daha ağır olmaktadır. Yapılacak değişiklik ile yasaklı maddeler listesinde yer alan ve performans artırmak amacı ile kullanılan maddelerin uygulanması durumunda uygulanacak cezalar artırılarak fiilin niteliğine göre ağırlık derecesi farklılaştırılmış cezalar belirlenmiş olacaktır.
4-Mülga yasa hükmüne göre sadece koşulara kayıtlı olan atlardan yarış günü numune alınabilmekte iken yeni düzenlemeyle daha etkin bir mücadele için yarışa hazırlık aşamasında da numune alınabilmesinin önü açılarak, numune alma sıklığı artırılmış ve hayvan sağlığı ve refahının sağlanması yanında yarışların şeffaf ve dürüstlük içerisinde gerçekleştirildiğine ilişkin imaj güçlendirilmeye olanak sağlanmıştır.
5- Yeni düzenlemeyle getirilen en önemli değişikliklerden biriside “Alınan numunesinde atın yasaklı madde veya uygulamaya maruz bırakıldığının tespiti halinde, şahit numunesinin, ülke sınırları içerisinde belirlenmiş yetkili bir başka resmî veya özel laboratuvarda karma mütehassıs heyeti gözetiminde veya at ilgililerinin talep etmesi ve masraflarını karşılaması suretiyle, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından belirlenip ilan edilen yurt dışındaki referans laboratuvarlardan birinde test edilmesi isteme hususunda at ilgililerine tanınan itiraz hakkıdır. Böylelikle sahip oldukları atlarında doping çıkan at sahiplerinin itiraz yoluyla şahit numunenin Bakanlık otoritesi dışında resmi ya da özel bir laboratuvarda veya yurt dışındaki refarans bir laboratuvarda incelenmesini talep etmelerinin önü açılmış ve kafalarındaki soru işaretlerinin ortadan kaldırılmasına olanak tanınmıştır.
6- Bir diğer önemli değişiklik ise “Yarış usul ve nizamlarına aykırı hareket ederek, yarış sonuçları üzerinde etki yaratmak amacıyla, yarışların olağan cereyanı dışında, tehdit, baskı, korkutma gibi davranışlarda bulunan at sahiplerinin sahibi oldukları bütün atları, ceza müddetince sahip değişikliği olsa dahi birinci fıkranın (e) bendi hükümlerince bir yıl süre ile koşulara katılmaktan yasaklanır” hükmü ile yarışlarının dürüstlükle yapılmasına tehdit, baskı ve korkutma suretiyle engel olmaya çalışanlara verilecek caydırıcı cezadır.
7-Bir diğer önemli değişiklik ise Beşinci fıkra uyarınca belirlenen yasaklı madde ve uygulamalar nedeni ile yarış usul ve nizamları ile yarış dürüstlüğünün bozulduğu hallerde At ilgililerine verilecek cezalar ile Ata uygulanacak cezalarda kademeli bir cezalandırmaya gidilmesidir. Şöyle ki;
Öncelikle önceki düzenlemede üçüncü defa dopingli koşturulan at süresiz olarak yarışlara katılmaktan men edilmekte idi. Yeni düzenlemeyle süresiz cezalandırmanın kaldırılmıştır. Aynı atın tekrar yasaklı madde veya uygulamaya maruz bırakılması halinde ata verilen yasaklama yaptırımları ilk tekrarında, fiilin karşılığı yaptırımın iki katı, ikinci tekrarında üç katı, üçüncü ve üzeri tekrarlarda dört katına çıkartılarak uygulanır. Atın yarışlardan yasaklanması mutlaka atın koşma dönemlerini kapsamak zorundadır şeklinde düzenlemeye gidilmiştir.
Yasaklı madde uygulanmış olan atın sahip değişikliğinin olması halinde dahi yasaklı maddenin uygulandığı tarihteki sahibine verilecek olan yasaklama cezasında bir değişiklik olmamaktadır.
Atta birden fazla yasaklı madde tespit edildiğinde yasaklı madde veya uygulamaya maruz bırakıldığı tespit edilen ata hangi madde veya uygulamanın yaptırımı yüksek ise onun karşılığı yaptırım uygulanacaktır.
Yarış ve start denemesi günleri dışında attan alınan numunede tespit edilen yasaklı madde veya uygulamanın, veteriner hekim kontrolünde, atın tedavisi amacıyla uygulandığının ispatı halinde, kullanılan yasaklı madde veya uygulama yasak kapsamında değerlendirilmemektedir.
Ancak at idmanda ise alınan numunede tespit edilen yasaklı madde veya uygulamanın veteriner hekim reçetesine istinaden atın tedavisi amacıyla yapıldığı ispat edilemezse atın antrenörüne ikibinbeşyüz Türk Lirası para cezası verilecektir.
Eğer tespit edilen yasaklı madde veya uygulama atın tedavisinde yeri olmayan ve Bakanlıkça belirlenen madde veya uygulamalardan ise para cezası yedibinbeşyüz Türk Lirası olarak uygulanacaktır.
Atı yasaklı madde veya uygulamaya maruz bırakma eylemine, at ilgililerinin katıldıkları tespit edilememiş olsa bile, yasaklı madde veya uygulamaya maruz bırakıldığı tespit edilen at tıbbi kullanımı olmayan ve yarış performansını etkileyen maddenin kullanılması, tıbbi kullanımı olan ve yarış sonucunu etkileyecek bir maddenin kullanılması, tıbbi kullanımı olan ve sınırlı olarak performansa etki eden madde kullanılması durumuna göre süre yönüyle kademeli bir cezalandırma yoluna gidilmiştir.
Kullanılan yasaklı maddenin tıbbi kullanımı olup olmadığına ve yarış performansına etki edip etmediğine göre veya sınırlı olarak performansa etki etmesine göre at ilgililerine verilecek gün ve para cezalarında da kademeli bir uygulamaya gidilmiştir.
Yukarıda özetleyerek arz etmeye çalıştığım yasa değişikliğinin en önemli hükümlerini dört başlık altında arz edecek olursak:
1- Geçici 4. Maddesiyle kanunun yürürlüğe girdiği 05/04/2023 tarihinden önceki verilmiş olan disiplin cezaları ve hak mahrumiyeti cezalarının bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasıdır ki yeni bir milat oluşturmakta ve süresiz hak mahrumiyeti cezası ile tecziye edilmiş olanların beklentilerini karşılamış olmasıdır.
2-6132 sayılı yasanın 1. Maddesine eklenen ikinci fıkra, gerekçesiyle birlikte değerlendirdiğinde düzenlemenin son zamanlarda atçılık camiasında tartışma konusu olan bazı orijinlere ilişkin olarak katılabilecekleri yarış çeşitlerini ve tiplerini, hangi hipodromlarda yetiştirme ve hangi soylardan gelen atların koşabileceğini belirlemek hususunun amaçlandığı düşünülmektedir.
3- Mülga yasada aynı atın üçüncü defa yasaklı madde ve uygulamaya maruz bırakılması halinde at süresiz olarak yarışlara katılmaktan men edilmekte idi. Yeni düzenlemeyle süresiz cezalandırma kaldırılmış ve ilgililerinin cezayı yatırmaları halinde atın koşmasının önü açılmıştır.
4 Yeni düzenlemeyle getirilen en önemli değişikliklerden biriside sahip oldukları atlarında doping çıkan at sahiplerinin itiraz yoluyla şahit numunenin Bakanlık otoritesi dışında resmi ya da özel bir laboratuvarda veya yurt dışındaki refarans bir laboratuvarda incelenmesini talep etmelerinin önü açılmış ve kafalarındaki soru işaretlerinin ortadan kaldırılmasına olanak tanınmıştır.
5- Mülga yasada yer almayan bir diğer önemli değişiklik ise “Yarış usul ve nizamlarına aykırı hareket ederek, yarış sonuçları üzerinde etki yaratmak amacıyla, yarışların olağan cereyanı dışında, tehdit, baskı, korkutma gibi davranışlarda bulunan at sahiplerinin sahibi oldukları bütün atları, ceza müddetince sahip değişikliği olsa dahi birinci fıkranın (e) bendi hükümlerince bir yıl süre ile koşulara katılmaktan yasaklanır” hükmü ile yarışlarının dürüstlükle yapılmasına tehdit, baskı ve korkutma suretiyle engel olmaya çalışanlara verilecek caydırıcı cezadır.
Atçılık camiasının uzun bir süredir beklediği bu değişikliklerin hayırlı olmasını diliyoruz. Ancak bu değişikliklere ilişkin olarak camianın bileşenlerinin gerek yarışçılık medyası gerekse hipodromlarda yapılacak toplantılarla bilgilendirilmesinin çok faydalı olacağını düşünüyorum.
Eski YKK Hukuk Müşaviri
Av. Tacettin Ayhan
